Tell Me Why เรื่องนี้มีอยู่ว่า...

พอพูดถึงความโลภ หลายคนอาจเคยสงสัยว่าจริง ๆ แล้วมนุษย์เรามีความโลภมากจริงหรือไหม ความโลภนั้นขึ้นอยู่กับปัจจัยอะไรบ้าง แล้ว Civic honesty คืออะไร สามารถนำมาอธิบายเรื่องความโลภได้อย่างไร Tell Me Why เอพิโสดนี้จะชวนมาหาคำตอบ

เป็นความจริงที่ว่า "ความสำเร็จ" ไม่ว่าจะธรรมดาหรือใหญ่โตก็ล้วนควรค่าแก่การเฉลิมฉลองทั้งสิ้น แต่จริง ๆ แล้วเราควรฉลองกับความสำเร็จทุก ๆ ความสำเร็จ ถึงแม้สิ่ง ๆ นั้นจะไม่ได้ใหญ่โตอะไรมากก็ตามไหม Tell Me Why จะชวนมามองในอีกมุมหนึ่ง ภายใต้ความธรรมดานั้นอาจทำให้เราตกอยู่ใน The Mediocrity Trap (กับดักความธรรมดา) ซึ่งอาจส่งผลเสียต่อการทำงานก็เป็นได้...

เมื่อพูดถึงความตาย คนส่วนใหญ่มักมองว่าเป็นสิ่งที่ไม่อยากให้เกิด อย่างไรก็ดี สิ่งที่หนีไม่พ้นก็คือคำถามที่ว่า แล้วการวางแผนสำหรับ "การจากไป" มีความสำคัญมากน้อยเพียงใด Tell Me Why จะชวนมาพูดถึงกรณีของ Daniel Kahneman นักจิตวิทยาชื่อดัง ผู้เขียนหนังสือ Thinking, Fast and Slow ที่ได้ตัดสินใจจากโลกนี้ไปด้วยวิธี "การุณยฆาต"

งานที่ใช่หรือเงินที่ชัวร์? เคยเจอทางแยกที่ต้องเลือกระหว่าง "งานที่รัก" กับ "งานที่รวย" ไหม Tell Me Why จะชวนมาคุยและแชร์มุมมองผ่านประสบการณ์และงานวิจัยที่จะช่วยวัยทำงานในการตัดสินใจเรื่องการทำงาน

ทำไมบุคคลในแวดวงวิชาการที่เป็นต้นแบบแห่งความรู้ถึงหันไปสู่การทุจริตทางวิชาการ (academic fraud) Tell Me Why จะชวนไปสำรวจถึงสาเหตุและโครงสร้างเบื้องหลังที่ทำให้นักวิชาการบางคนตัดสินใจทุจริตงานวิจัย แล้วจะมีวิธีไหนบ้างไหมที่จะทำให้การทำงานวิจัยของนักวิชาการมีความโปร่งใสมากขึ้น

"Most people prefer the certainty of misery to the misery of uncertainty" ทำไมคนเราหลาย ๆ คนอยากลาออกจากงานที่ทำอยู่ แต่กลับทำจริง ๆ ไม่ได้สักที Tell Me Why episode นี้จะชวนมาทำความเข้าใจจิตวิทยาที่อยู่เบื้องหลังความคิดของคนเราที่ทำให้การลาออกจากงานที่ทำให้ทุกข์ทนมาเป็นเวลานานเป็นเรื่องยาก

"นามสกุลมีความสำคัญมากแค่ไหน?" เวลาที่ AI ตัดสินใจเกี่ยวกับคน เช่น จะจ้างงานคน ๆนี้ดีไหม จะให้ลูกของคน ๆ นี้เรียนโรงเรียนแบบไหน คุณคิดว่า AI จะให้น้ำหนักกับคนที่มีนามสกุลชื่อเสียงในสังคมมากกว่าคนที่มีนามสกุลธรรมดา ๆ หรือไม่? Tell Me Why จะชวนมาหาคำตอบผ่านงานเปเปอร์ที่มีชื่อว่า "Algorithmic Inheritance: Surname Bias in AI Decisions Reinforces Intergenerational Inequality"

เราจะมาพูดถึงวิธีเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงานไปพร้อมกับการสร้างความสุขและความพึงพอใจในการทำงานให้กับคนที่ทำงานผ่านแนวคิดทางเศรษฐศาสตร์พฤติกรรม การเพิ่ม productivity ไปพร้อม ๆ กับความรู้สึกดีในการทำงานทำอย่างไร ร่วมหาคำตอบใน Tell Me Why อีพีนี้

"คอนเนคชันดีมีชัยไปกว่าครึ่ง" ประโยคนี้มีความเป็นจริงมากแค่ไหน คนที่มีคอนเนคชันดีจะมีโอกาสประสบความสำเร็จมากกว่าจริงหรือไม่ ไปหาคำตอบในอีพีนี้กัน

ในตอนนี้เราจะพูดถึงพฤติกรรมและจิตวิทยาที่อยู่เบื้องหลังความล้มเหลวในการออมเงิน พร้อมทั้งเคล็ดลับที่จะสร้างแรงจูงใจในการเก็บออมเงินผ่านการคำนวณดอกเบี้ยทบต้น

การให้เงินฟรีจะส่งผลกระทบกับคนอย่างไร สิ่งนี้จะทำให้คนมีความสุขในชีวิตมากขึ้นไหม แล้วระหว่างเงินฟรีกับเงินที่หามาเอง คนเราจะมีการใช้เงินต่างกันหรือไม่ Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบผ่านงานวิจัยทางเศรษฐศาสตร์พฤติกรรม

เวลาเราเห็นคนที่มีความเชื่อผิด ๆ หรืออาจกำลังเชื่อในสิ่งที่ไม่ถูกต้อง เราจะทำอย่างไรให้เขาคนนั้นเปลี่ยนใจและเปิดใจกลับมาเชื่อสิ่งที่ถูกต้องดี?

เศร้าจริงหรือเศร้าปลอม? Tell Me Why ชวนมารู้จักกับคำว่า "โศกาสาไถย" หรือ "sadfishing" พฤติกรรมการโพสต์หรือแชร์เนื้อหาที่มักเป็นเรื่องส่วนตัวที่แท้จริงแล้วไม่ใช่การระบายความทุกข์แต่เป็นการเรียกร้องความสนใจ

กระแสการย้ายประเทศของคนไทยนั้นมีมาเป็นระลอกและมีมาอย่างต่อเนื่อง จะเห็นได้จากกลุ่มในเฟซบุ๊กย้ายประเทศที่มีคนเข้าร่วมกลุ่มกว่าหนึ่งล้านคน แสดงให้เห็นว่ามีคนไทยจำนวนไม่น้อยที่มีความต้องการไปเริ่มต้นชีวิตใหม่ที่ประเทศอื่น แล้วการได้ย้ายไปอยู่ประเทศที่ตัวเองอยากอยู่ จะทำให้คนเรามีความสุขมากขึ้นจริงไหม Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบโดยใช้มุมมองทางจิตวิทยาและเศรษฐศาสตร์พฤติกรรม ร่วมกันเจาะลึกถึงการตัดสินใจครั้งสำคัญนี้ว่ามีผลต่อความพึงพอใจและความสุขอย่างไร

เพราะอะไรคนถึงโดนมิจฉาชีพหรือสแกมเมอร์หลอกลวง Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบทางจิตวิทยา แล้วเราจะรับมือและระวังตัวอย่างไรไม่ให้ตกเป็นเหยื่อ

ถ้ามีคนทำนายว่าอีกสองวันหิมะจะตก แล้วมันเกิดขึ้นจริง ๆ คุณคิดว่าคน ๆ นี้เป็นคนที่ทำนายเก่งหรือไม่? . Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบ จริงหรือไหมที่ว่า คนที่สามารถทำนายเหตุการณ์ที่มีความไม่แน่นอนสูง หรือดูเหมือนจะทำนายได้ยาก แต่กลับทำนายถูกต้อง มักจะไม่ใช่คนที่เก่งในการทำนายอนาคตโดยทั่วไป

หลายครั้งที่เราเจอเรื่องที่ทำให้เราเจ็บปวด แต่เวลาต่อมาก็สามารถฟื้นตัวกลับสู่สภาวะจิตใจปกติเหมือนเดิมได้ Tell Me Why จะชวนมารู้จักกับระบบภูมิต้านทานความผิดหวังทางจิตวิทยาที่เรียกว่า "Psychological Immune System" ที่ทำให้เราฝ่าวิกฤตทางด้านจิตใจมาได้โดยที่เราไม่รู้ตัว

หลาย ๆ คน เมื่อเดินทางมาถึงจุด ๆ หนึ่งของชีวิตในวัย ๆ หนึ่ง บางครั้งอาจมีความรู้สึกอิ่มตัว ไม่พอใจ มีความกดดัน และความไม่สมหวังกับชีวิตในเรื่องต่าง ๆ ซึ่งบางคนอาจจะเรียกกันว่า Midlife Crisis หรือ "วิกฤตวัยกลางคน" แล้วสิ่งที่ว่านี้มีจริงหรือไม่ หรือเป็นสิ่งที่คนเชื่อ ๆ ตามกันไป Tell Me Why จะชวนมาหาคำตอบและวิธีรับมือ

มิติของความสุขมีอะไรบ้าง แต่ละมิติแตกต่างกันอย่างไร แล้วเราจะสามารถนำความสุขแต่ละมิติมาประยุกต์ใช้ในชีวิตจริงอย่างไรให้มีความสุขมากขึ้น

เคยสังเกตไหมว่า ในการแข่งขันกีฬา นักกีฬาที่ได้เหรียญทองแดงมักจะดูมีความสุขมากกว่าคนที่ได้เหรียญเงิน เพราะเหตุใดจึงเป็นเช่นนั้น ทั้ง ๆ ที่เหรียญเงินน่าจะดีกว่าแท้ ๆ แต่คนได้เหรียญทองแดงกลับดีใจมากกว่า Tell Me Why จะชวนมาหาคำตอบผ่านแนวคิดทางจิตวิทยาที่เรียกว่า "Counterfactual Thinking"

สัมภาษณ์คุณพีพี นักเทคโนโลยีและนักวิจัยเกี่ยวกับ Cyborg Psychology และ Human-AI Interaction จาก MIT Media Lab วันนี้เราจะมาคุยกันว่าด้วยเรื่องของปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์และ AI ผ่านงานวิจัยเจ๋ง ๆ อย่าง Future You ที่จะทำให้มนุษย์ลดความกังวลความคิดลบและเพิ่ม Future Self-Continuity ได้, AI คือโหราศาสตร์สมัยใหม่จริงหรือ?, การเสพติดการใช้ AI อาจทำให้เกิดสิ่งที่เรียกว่า Addictive Intelligence และปัญหา Sycophancy ของ AI โดยเฉพาะกับ language models เข้าไปทดสองใช้ Future You ได้ที่นี่ https://futureyou.media.mit.edu

ช่วงนี้มีข่าวเครื่องบินตกบ่อยเหลือเกิน ทำให้หลาย ๆ คนไม่กล้าที่จะใช้เครื่องบินในการเดินทางกันเลยทีเดียว แล้วความกลัวจากการเห็นข่าวเครื่องบินตก จนตัดสินใจเดินทางด้วยวิธีอื่นนี้เกิดมาจากอะไร Tell Me Why จะชวนมาหาคำตอบ และชวนมารู้จักกับอคติทางความคิดที่ทางจิตวิทยาเรียกว่า "Availability Heuristic" หรือการตัดสินอะไรก็ตามจากตัวอย่างที่เรานึกได้ในชั่วขณะนั้น

เคยอยู่ในสถานการณ์ที่เราคิดว่าตัวเองคิดไม่เหมือนคนอื่น แต่จริง ๆ แล้วคนอื่นก็คิดเหมือนกับเราบ้างไหม? Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบเกี่ยวกับสถานการณ์ที่ทางจิตวิทยาเรียกว่า "Pluralistic Ignorance" ซึ่งเป็นพฤติกรรมที่ส่งผลเสียไม่ใช่ต่อตนเองเท่านั้น แต่อาจส่งผลต่อสังคมและปัญหาใหญ่ ๆ ตามมา

รู้จักกับ Asymmetric Information ทฤษฏีที่ทำให้คนเก่งจริงไม่มีที่ยืน ใน episode นี้ Tell Me Why จะชวนมาหาคำตอบว่า เพราะเหตุใด ผู้เชี่ยวชาญที่ไม่มีความสามารถจริง ๆ ถึงมีความโดดเด่นและได้พื้นที่ในสื่อต่าง ๆ มากกว่าผู้ที่เป็นผู้เชี่ยวชาญที่แท้จริง

ยิ่งมีวุฒิการศึกษาที่สูง ยิ่งทำให้คนเรามีความสุข? Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบว่าด้วยเรื่องการศึกษาและความสุข

"โชค" เป็นต้นทุนของชีวิต? Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบว่าโชคหรือความพยายามที่ส่งผลต่อความสำเร็จของคน ๆ หนึ่ง โชคในฐานะทุนเป็นสิ่งที่สำคัญมากน้อยแค่ไหน

"คนเราจะเชื่อในสิ่งที่เราอยากจะเชื่อ" Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบและรู้จักกับ Motivated Reasoning ผ่านตัวอย่างของเรื่องฟุตบอลและอื่น ๆ ที่ถึงแม้เราจะมองชุดข้อมูลชุดเดียวกัน แต่ความเห็นกลับแตกต่างกัน

ทำไมบางแผลใจใช้เวลาเท่าไหร่ก็รักษาไม่หายสักที? Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบเรื่องเวลากับแผลใจทุกประเภทไม่ว่าจะอกหักหรือการประสบพบเจอสิ่งที่ไม่คาดคิดกะทันหันและต่อมากลายเป็นความเจ็บปวดในใจ ขอเป็นกำลังใจให้กับทุกคนที่กำลังมีแผลใจให้กลับมาหายดีได้เร็วไว

ถ้าคุณมีโอกาส คุณจะนอกใจแฟนของคุณไหม? Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบว่าทำไมคน(ดี)ถึงนอกใจผ่านงานวิจัย Hot-cold Empathy Gap ว่าเกี่ยวอย่างไรกับการนอกใจของคนดี

โง่แต่อวดฉลาด? Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบว่า ทำไมคนโง่ถึงคิดว่าตัวเองฉลาดและมักประเมินว่าตัวเองมีความสามารถเกินกว่าความเป็นจริง แล้วทำไมในทางกลับกัน คนฉลาดถึงคิดว่าตัวเองไม่ได้เก่งหรือมีความรู้ ผ่านงานวิจัย Dunning-Kruger effect และแนวคิด Optimism Bias

อาชีพที่มีโอกาสถูก AI เข้ามาแทนที่? Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบและปูพื้นฐานตั้งแต่ความหมายและการทำงานของ AI , Generative AI คืออะไร สิ่งเหล่านี้สามารถเข้ามา disrupt ตลาดแรงงานได้ไหม และประเด็นเรื่องจริยธรรม AI พบกับแขกรับเชิญที่เป็นผู้เชี่ยวชาญทางด้าน AI ที่จะมานั่งพูดคุย นั่นก็คือ Dr. Dusit Niyato หรืออ.เต๋า ปัจจุบันเป็น Chair Professor ที่ School of Computer Science and Engineering, NTU (หากใครเปิด Google Scholar จะรู้ว่ามีคน cite งานของอ.เต๋าเยอะมาก ๆ)

เด็กสมัยนี้ไม่มีความอดทนเอาเสียเลย!! Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบว่าทำไมคนรุ่นเก่าบางคนถึงมีความคิดว่าคนรุ่นใหม่ไม่มีความอดทน ก้าวร้าว ในขณะเดียวกัน คนรุ่นเก่าบางคนก็ไม่ได้มีความคิดแบบนั้นเลย ผ่านงานวิจัย Kids These days....

ทำไมในสังคมไทยถึงมี (บาง) คนที่ชอบพูดถึงคำนำหน้าชื่อที่แสดงถึงสถานะของตนเองอย่าง ศาสตราจารย์ หรือ ดร. อยู่บ่อย ๆ . Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบว่าการให้ความสำคัญหรืออวดถึงสถานะของตนเองกับผู้อื่นเกิดมาจากอะไร ทำไมสังคมตะวันตกถึงแทบไม่ค่อยมีใครพูดถึงสถานะของตนเองเมื่อเทียบกับสังคมไทยหรือในเอเชียหลายประเทศ

"หากเราใช้เงินแล้วรู้สึกไม่มีความสุข แสดงว่าเรายังใช้เงินไม่เป็น?" Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบเรื่องการใช้เงิน ทำไมเรามีเงินแล้วยังทุกข์อยู่ ทำไมเวลาใช้เงินซื้อของแล้วรู้สึกสุขไม่สุด แล้วเราจะใช้เงินอย่างไรให้มีความสุขอย่างสูงสุดกันดี

เราต่างมักจะบอกว่า "ผู้ล้มเลิกไม่เคยชนะ ผู้ชนะไม่เคยล้มเลิก" Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบว่าด้วยเรื่องของการล้มเลิกหรือการเลิกทำบางอย่างว่าจริง ๆ แล้วการเลิกทำเป็นสิ่งที่ทำได้ไหมหรือเราจะอดทนทำสิ่ง ๆ นั้นไปดี มีผลดีอะไรที่เกิดจากการเลิกทำบ้าง

Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบว่า ภาพเหมารวมของสังคมต่อเพศหรือ gender stereotype มีต้นตอมาจากไหน ทำไมถึงมีคำพูดที่ว่า “ผู้หญิงต้องเรียนอักษร ผู้ชายต้องเรียนวิศวะ”เกิดขึ้น และมันก่อให้เกิดอคติทางเพศระหว่างเพศตามมาอย่างไร แล้วเราจะทำให้สิ่งเหล่านี้หายไปได้ไหม

ความสุขทำให้เกิด Productivity จริงไหม? Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบเรื่อง Productivity กับความสุขในที่ทำงาน หากพนักงานมีความสุขในที่ทำงาน ประสิทธิภาพการทำงานของพวกเขาจะมากขึ้นจริงหรือ อีพีนี้ทำให้เราเห็นความสำคัญในประเด็นของ well-being ของพนักงานว่าเป็นเรื่องสำคัญและไม่ควรมองข้ามจริง ๆ

การบริจาคอวัยวะเป็นสิ่งที่ดีและสามารถช่วยชีวิตคนได้มากมาย แต่ทำไมอัตราการบริจาคของคนไทยยังน้อยอยู่ Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบว่าวิธีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างการ Nudge จะช่วยทำให้คนหันมาบริจาคอวัยวะกันมากขึ้นจริงหรือ

"ฉันไม่อยากเพิ่มภาระให้โลกด้วยการมีลูก" Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบว่าคนที่มีความกังวลเรื่องปัญหาโลกร้อนและมีพฤติกรรม Green มักจะมีลูกน้อยหรือไม่มีลูกมากกว่าคนที่ไม่สนใจปัญหาจริงหรือไม่

"ใครอยากประสบความสำเร็จ ฉันน่ะสิ ฉันน่ะสิ" Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบว่า การดำเนินชีวิตตามคนมีชื่อเสียงที่เรารู้จักกันดีหรือเห็น ๆ กันตามสื่อ จะทำให้เราประสบความสำเร็จเฉกเช่นเดียวกับพวกเขาเหล่านั้นหรือไม่

“จากสถิติปี 2565 คนไทยซื้อสลากกินแบ่งรัฐบาลเกือบ 25 ล้านคน” Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบว่า คนเราซื้อหวยหรือสลากกินแบ่งไปทำไมทั้ง ๆ ที่โอกาสในการถูกรางวัลเป็นไปได้น้อยเหลือเกิน แล้วการที่เศรษฐกิจไม่ดีเป็นปัจจัยที่ทำให้คนเราบริโภคสิ่งเหล่านี้มากขึ้นจริงหรือเปล่า

"การเปรียบเทียบทางสังคม การเป็นที่ยอมรับ และการชื่นชมตัวเอง" Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบว่าการเปรียบเทียบตนเองกับคนอื่นทำให้เราทุกข์ขึ้นจริงไหม แล้วทำไมเราถึงต้องเปรียบเทียบด้วยผ่านงานวิจัยทางเศรษฐศาสตร์พฤติกรรม

“อำนาจมีแนวโน้มแห่งความฉ้อฉล อำนาจเด็ดขาดจึงฉ้อฉลอย่างเบ็ดเสร็จ" คำกล่าวนี้มีความเป็นจริงอยู่มากแค่ไหน อำนาจทำให้คนคอร์รัปชันมากขึ้นจริงไหม หรือแค่อำนาจทำให้นิสัยของคน ๆ นั้นโผล่ออกมาเท่านั้น Tell Me Why ชวนมาหาคำตอบผ่านตัวอย่างงานวิจัยสนุก ๆ ทางด้านเศรษฐศาสตร์พฤติกรรม อย่าง Cookie Monster Study, The Monopoly Experiment, Diplomatic Parking Tickets และ The Dice Task